cannabis is in Nederland niet legaal, maar ook niet verboden voor coffeeshops. cannabisindustrie.nl legt uit hoe het gedoogbeleid werkt, wat de AHOJG-criteria zijn en hoe het systeem zich verhoudt tot het wietexperiment.
Nederland heeft een uniek systeem voor de verkoop van cannabis: het gedoogbeleid. cannabis staat formeel op lijst II van de Opiumwet en is daarmee verboden, maar de overheid kiest er bewust voor om de verkoop via coffeeshops onder strenge voorwaarden niet te vervolgen. Dat is het gedoogbeleid voor coffeeshops: geen legalisering, maar een pragmatische tussenvorm die al decennia het fundament vormt van het Nederlandse drugsbeleid.
Wat is het gedoogbeleid?
Het gedoogbeleid houdt in dat het Openbaar Ministerie afziet van vervolging zolang coffeeshops zich houden aan een vaste set criteria. De overheid erkent dat er vraag is naar cannabis en kiest ervoor die vraag via gecontroleerde verkooppunten te kanaliseren, met als doel gebruik en handel van softdrugs te scheiden van de markt voor harddrugs.
Het gedoogbeleid bestaat in Nederland al sinds de jaren zeventig. De Wet Damocles uit 1997 gaf gemeenten de bevoegdheid om coffeeshops te sluiten bij overtredingen, wat de handhaving versterkte. Sindsdien bepalen gemeenten zelf of ze coffeeshops toestaan, hoeveel, en onder welke aanvullende voorwaarden.
De stap-voor-stap ontwikkeling van de Opiumwet naar het huidige gedoogmodel staat beschreven in de tijdlijn van het Nederlands cannabisbeleid.
De AHOJG-criteria
Coffeeshops mogen alleen gedoogd worden als ze voldoen aan de AHOJG-criteria. Dit zijn vijf landelijke basisregels die gelden naast eventuele gemeentelijke aanvullingen:
A – geen Affichering: geen reclame voor cannabis, zowel binnen als buiten de coffeeshop.
H – geen Harddrugs: verkoop of gebruik van harddrugs is verboden in of nabij de coffeeshop.
O – geen Overlast: de coffeeshop mag geen overlast veroorzaken voor de omgeving.
J – geen Jongeren: toegang en verkoop aan personen onder de 18 jaar is verboden.
G – geen Grote hoeveelheden: de handelsvoorraad mag niet meer dan 500 gram bedragen en een klant mag maximaal 5 gram per bezoek kopen.
Gemeenten kunnen de criteria uitbreiden. Zo hanteren sommige gemeenten een ingezetenencriterium (alleen inwoners van de gemeente mogen de coffeeshop bezoeken), aanvullende leeftijdseisen voor medewerkers, of verplichte preventietrainingen voor personeel. De variant AHOJGIA voegt daar nog een alcoholverbod en afstandsregels aan toe.
Overtredingen van de AHOJG-criteria kunnen leiden tot tijdelijke sluiting of het intrekken van de gedoogverklaring. De gemeente handhaaft bestuursrechtelijk, het OM strafrechtelijk.
Het achterdeurprobleem
Het grootste structurele probleem van het gedoogbeleid is het zogenoemde achterdeurprobleem. De voordeur van een coffeeshop (de verkoop aan klanten) is gedoogd. De achterdeur (de inkoop van cannabis door de coffeeshop) is dat niet. Coffeeshops zijn daardoor gedwongen hun voorraad in te kopen via illegale kanalen, terwijl de verkoop legaal plaatsvindt. Dit leidt tot een inherente spanning tussen het beleid en de praktijk.
Het wietexperiment, dat in 2023 van start ging in tien gemeenten, is een directe poging dit achterdeurprobleem op te lossen door coffeeshops te voorzien van legaal geteelde cannabis via gecertificeerde telers. Lees meer over het wietexperiment.
Gedoogbeleid en cannabisregulering
Het debat over het gedoogbeleid gaat al decennia over de vraag of Nederland de stap moet zetten naar volledige regulering. Voorstanders wijzen op de voordelen van kwaliteitscontrole, belastingopbrengsten en het wegnemen van criminaliteit. Tegenstanders wijzen op internationale verdragsverplichtingen en volksgezondheidsrisico’s.
Het wietexperiment moet empirisch bewijs leveren voor of tegen verdere regulering. De eerste resultaten worden verwacht in 2025 en 2026. cannabisindustrie.nl volgt alle ontwikkelingen op de voet via de coffeeshops-categorie, de politiek-categorie en de wietexperiment pagina.
Lees ook over de legaliteit cannabis van cannabis in Nederland en over synthetische cannabinoïden.
