Terwijl nog niet alle stemmen zijn geteld en het daarmee op moment van schrijven nog niet duidelijk is welke partij de verkiezingen als grootste gaat afsluiten (het lijkt toch de kant van D66 uit te gaan), kunnen we wel al kijken hoe de cannabisvriendelijke partijen het hebben gedaan. Een snelle berekening laat namelijk zien dat de coalitie van partijen die vóór de legalisering van cannabis zijn in de Tweede Kamer, afgelopen verkiezingen gegroeid is met 25% ten opzichte van 2023.
Update 31 oktober: D66 heeft de verkiezingen gewonnen en JA21 heeft een zetel in de Eerste Kamer verloren (meer hierover bij het kopje Eerste Kamer).
Update, 1 december: Een BBB-senator is overgestapt naar D66 in de Eerste Kamer (meer hierover bij het kopje Eerste Kamer).
Hoe denken de partijen over de legalisering van cannabis?
Hoe de partijen er in staan, leiden we af van het energielabel dat iedere verkiezingen wordt gemaakt door de stichting Verbond voor Opheffing van het Cannabisverbod.
De cannabisvriendelijke coalitie in de nieuwe Tweede Kamer bestaat dus uit de partijen uit categorie A, B en C: D66, GL-PvdA, FvD, PvdD, SP (categorie A) JA21 (categorie B), Volt en VVD (categorie C).
Alhoewel ik daar wel moet bij zeggen dat we van JA21 geen antwoord hebben gekregen op de stellingen voor de Cannabis Kieswijzer. Wat we wel kunnen zeggen is dat JA21 tegen de motie Claassen van de PVV (om het gehele wietexperiment te pauzeren) heeft gestemd en vóór de toevoeging van stadsdeel Amsterdam-Oost aan het wietexperiment.
Toen Annabel Nanninga er zelf naar werd gevraagd op Twitter voor de verkiezingen van 2021, schreef ze het volgende:
Dat wetende, laten we eens kijken naar de voorlopige uitslag. Het kan misschien nog een zetel verschillen in de uiteindelijke uitslag. Maar we kunnen wel al wat zeggen.
Groei van 25% ten opzichte van 2023, nog wel ruim 13% minder dan in 2021
Zoals je uit onderstaande tabel kunt opmaken, boekt de coalitie van cannabisvriendelijke partijen een winst van rond de 18 zetels, wat neer komt op zo’n 25% ten opzichte van de verkiezingen in 2023.
Dat is echter nog steeds 14 zetels, ruim 13%, minder dan er in 2021 was.
| Partij | Categorie | Uitslag 2021 | Uitslag 2023 | Prognose 2025 (ANP) |
| D66 | A | 24 | 9 | 26 |
| GL-PvdA* | A | 17 | 25 | 20 |
| FvD | A | 8 | 3 | 7 |
| PvdD | A | 6 | 3 | 3 |
| SP | A | 9 | 5 | 3 |
| VVD | C | 34 | 24 | 22 |
| JA21 | B | 3 | 1 | 9 |
| Volt | C | 3 | 2 | 1 |
| Overig (A/B)** | A/B | 1 | 1 | 0 |
| TOTAAL COALITIE | A+B+C | 105 | 73 | 91 |
Ondanks dat het dus een moeilijke formatie gaat worden, is er in de Tweede Kamer dus zeker wel een ruime meerderheid van partijen die voor de legalisering van cannabis zijn.
En dat is relevant, want de evaluatie van het wietexperiment zal plaatsvinden ongeveer 2,5 jaar na de start van de experimenteerfase. Dit betekent dat de uitkomsten van de algehele evaluatie, die zal bepalen of het beleid wordt gewijzigd, niet eerder dan eind 2027 of begin 2028 worden verwacht.
Een evaluatie over de voorbereidingsfase van het wietexperiment werd overigens in december 2024 door het WODC gepubliceerd.
Hoe staan we ervoor in de Eerste Kamer?
Een theoretische cannabisvriendelijke meerderheid in de Tweede Kamer is leuk, maar daarmee kan je nog geen wetgeving maken. Daarvoor hebben we ook een meerderheid in de Eerste Kamer nodig.
Omdat er geen meerderheid was in de Eerste Kamer voor de door de Tweede Kamer aangenomen Wietwet (Wet gesloten coffeeshopketen), werd deze niet in stemming gebracht, maar werd er gekozen voor een experiment. Dit bevestigde Joost Sneller (D66) in zijn CannaStemBus interview.
Hoe staat de cannabisvriendelijke coalitie er eigenlijk voor in de Eerste Kamer? Hieronder een overzicht
| Partij | Categorie | Zetels Eerste Kamer 2023 |
| Subtotaal A (D66, GL-PvdA, FvD, PvdD, SP, etc.) | A | 28 |
| Subtotaal B (JA21, BVNL) | B | 4 |
| Subtotaal C (VVD, Volt) | C | 12 |
| TOTAAL COALITIE | A+B+C | 44 |
Hierop gebaseerd zou je kunnen concluderen dat er een cannabisvriendelijke coalitie is in de huidige Eerste Kamer, die bestaat uit 44 van de 75 zetels. Dit is een meerderheid in de Eerste Kamer, maar is vooral theoretisch. Als de meerderheid er echt was, dan had D66 de wet al door de Eerste Kamer kunnen loodsen. FvD en JA21 zouden namelijk vóór een wet moeten stemmen van D66, wat vaak wordt gezien als hun ideologische opponent.
De volgende verkiezingen voor de Eerste Kamer zijn pas in 2027 overigens, wanneer de verkiezingen voor de Provinciale Staten plaatsvinden in maart.
Update, 31 oktober: JA21 is een zetel kwijt geraakt omdat Annabel Nanninga de Eerste Kamer inruilt voor de Tweede Kamer. De vierde op de lijst van JA21 voor de Eerste Kamer maakt daardoor aanspraak op de zetel. Toine Beukering is echter uit de partij gestapt, maar zal toch de zetel innemen en dat doen als onafhankelijke fractie. Daarmee verliest de cannabisvriendelijke coalitie dus nog een zetel, tenzij Beukering voor zou zijn.
Update, 1 december: Een BBB-senator is overgestapt naar D66 en is dus het verlies van de zetel van JA21 weer goedgemaakt voor de cannabisvriendelijke coalitie.
Provinciale Staten verkiezingen in 2027 gaan belangrijk worden voor de legalisering van cannabis
Deze meestal ondergeschoven en onderbelichte verkiezingen gaan dus enorm belangrijk zijn. De opkomst ligt echter altijd flink lager.
| Verkiezing | Datum | Opkomst (%) |
| PS 2023 | 15 maart 2023 | 58,64% |
| PS 2019 | 20 maart 2019 | 56,16% |
| PS 2015 | 18 maart 2015 | 47,76% |
Het opvallende is dat een hogere opkomst vorige keer niet heeft geleid tot een grotere coalitie van cannabisvriendelijke partijen in de Eerste Kamer. Ten opzichte van 2019 en 2025 pakte het namelijk slechter uit in 2023, toen de BBB de grootste partij daar werd.
| Partij (Coalitie A+B+C) | EK 2015 (75) | EK 2019 (75) | EK 2023 (75) | Verandering (2015 → 2023) |
| D66 | 10 | 7 | 5 | -5 |
| GL-PvdA (incl. PvdA) | 12 | 14 | 14 | +2 |
| VVD | 13 | 12 | 10 | -3 |
| FvD | 0 | 12 | 2 | +2 |
| SP | 9 | 4 | 3 | -6 |
| PvdD | 2 | 3 | 3 | +1 |
| JA21 | 0 | 0 | 3 | +3 |
| Volt | 0 | 0 | 2 | +2 |
| TOTAAL ZETELS | 46 | 52 | 42 | -4 |
Stel, hypothetisch, dat we allemaal hetzelfde zouden stemmen voor de Provinciale Staten in 2027 als de afgelopen verkiezingen. Op hoeveel zetels komen we dan uit in de Eerste Kamer voor de cannabisvriendelijke coalitie?
| Partij | TK Prognose 2025 (150 zetels) | % van 150 | EK 2027 (geschaald naar 75 zetels) |
| D66 (C-A) | 26 | 17,33% | 13 |
| VVD (C-C) | 22 | 14,67% | 11 |
| GL-PvdA (C-A)* | 20 | 13,33% | 10 |
| JA21 (C-B) | 9 | 6,00% | 5 |
| FvD (C-A) | 7 | 4,67% | 3 |
| SP (C-A) | 3 | 2,00% | 2 |
| PvdD (C-A) | 3 | 2,00% | 1 |
| Volt (C-C) | 1 | 0,67% | 1 |
| Subtotaal Vriendelijke Coalitie | 91 | 60,67% | 46 |
| — | — | — | — |
| PVV (C-E) | 26 | 17,33% | 13 |
| CDA (C-E) | 18 | 12,00% | 9 |
| BBB (C-D) | 4 | 2,67% | 2 |
| ChristenUnie (C-F) | 3 | 2,00% | 1 |
| DENK (C-E) | 3 | 2,00% | 1 |
| SGP (C-F) | 3 | 2,00% | 1 |
| 50Plus (N.G.) | 2 | 1,33% | 1 |
| NSC (C-D) | 0 | 0,00% | 0 |
| Overige/Tegen Blok | 59 | 39,33% | 29 |
| TOTAAL | 150 | 100,00% | 75 |
De cannabisvriendelijke coalitie zou dus uitkomen op 46 van de 75 zetels in de Eerste Kamer, en daarmee 3 zetels groeien ten opzichte van de huidige situatie.
Maar de coalities van partijen die vóór legalisering van cannabis zijn in dat hypothetische geval nog altijd moeilijk en vreemd, namelijk:
- D66 (13) + VVD (11) + GL-PvdA (10) + JA21 (5) = 39 zetels
- GL-PvdA (10) + D66 (13) + FvD (3) + JA21 (5) + VVD (11) = 42 zetels
- VVD (11) + D66 (13) + JA21 (5) + FvD (3) + GL-PvdA (10) = 42 zetels
Hoe nu verder?
Het ziet er naar uit dat het wietexperiment in ieder geval voorlopig doorgaat en we mogelijk een cannabisvriendelijke meerderheid hebben in de Tweede Kamer, mits er geen tussentijdse verkiezingen komen, wanneer de evaluatie komt eind 2027 of begin 2028.
In de tussentijd zullen we dus nog wel eerst naar de stembus gaan volgend jaar maart voor de gemeenteraadsverkiezingen en het jaar daarop voor de Provinciale Staten.
Beide verkiezingen zullen dus zeker nog een grote rol gaan spelen in de toekomst van het cannabisbeleid in Nederland, want naast de Eerste Kamer spelen ook de gemeenten een grote rol.
