Een groep anonieme ‘bewoners en ondernemers’ heeft op 5 september 2025 een manifest aan gemeenteraden en burgemeesters gestuurd met de eis het wietexperiment onmiddellijk te beëindigen. De initiatiefnemers, verenigd onder de naam ‘Stop de Wietproef’, stellen dat het experiment heeft geleid tot meer straatcriminaliteit, misleiding van gebruikers en ernstige overlast voor omwonenden.
Het manifest (PDF), onder andere gericht aan de gemeenteraad van Arnhem, maar ook verschenen op de agenda’s van de gemeenteraad van Heerlen (PDF) en Groningen (PDF), beschrijft vijf hoofdbezwaren tegen het huidige beleid. De groep spreekt van een “mislukt experiment” dat niet langer te verantwoorden is.
Kritiek op Nederhasj en ‘explosie illegale handel’
Sinds het verbod op reguliere hasj per 1 september 2025 is volgens de activisten een vacuüm ontstaan dat ‘straathandel en online drugshandel explosief heeft doen groeien’. Via Telegram-groepen zou cannabis en harddrugs aan huis worden geleverd, zonder leeftijdscontrole of toezicht.
Bijzondere aandacht gaat uit naar Nederhasj. De initiatiefnemers spreken van misleiding: gebruikers denken een vertrouwd product te kopen, maar krijgen volgens hen een “niet-geteste drug” met THC-gehaltes boven de 20 procent. Het manifest stelt dat er geen onafhankelijk onderzoek door GGD of RIVM is uitgevoerd naar de effecten.
Hier gaan we niet op in, maar verwijzen we voor naar de campagne Wat is Nederhasj? die de stichting Verbond voor Opheffing van het Cannabisverbod in de tweede helft van augustus eerder dit jaar lanceerde.
Verwijten van belangenverstrengeling en overlast
Het manifest beschuldigt telers CanAdelaar en Fyta (beiden waren overigens verkeerd geschreven in het manifest) van prijsafspraken en bevoordeling van coffeeshops die mede-eigenaar zijn van teeltlocaties. Dit zou leiden tot kartelvorming en vriendjespolitiek, volgens de ondertekenaars gefaciliteerd door gemeenten en de rijksoverheid.
Daarnaast klagen bewoners in onder meer Hellevoetsluis over ‘ondraaglijke stank, hoofdpijn, misselijkheid en slapeloosheid’ door nabijgelegen teeltlocaties. De groep eist een parlementaire enquête naar belangenverstrengeling, openbaar onderzoek naar de besluitvorming rond Nederhasj en bescherming van klokkenluiders.
Dat sinds september het manifest enkel heeft geleid tot een artikel op bij lokale medium Zaanstad Nieuws, zegt waarschijnlijk al genoeg. Maar het leek ons toch een goed idee om het te delen voor onze lezers zodat men weet wat er speelt.
Update, 29 december 18:13 met de reactie van Jef Martens hieronder.
Kijk ik naar de inhoud die is gepresenteerd rondom het experiment door ‘Stop de wietproef’ lees ik veel emotie, onverifieerbare beweringen en onjuistheden. Het is allesbehalve een manifest; bij een manifest kun je je aansluiten als je wilt voldoen aan álle punten. Bij dit pakket is het alles of niets. Daarbij zijn er enkele eisen/slotverklaringen die onjuist zijn en daarmee inherent het geheel buitenspel zetten.
Laten we bij het concrete begin beginnen. Het doel van het experiment is enkel het vaststellen van een gesloten keten van productie, levering en verkoop van cannabis voor consumptieve doeleinden. Dat is in een set van vragen (Wie, Wat, Waar, Hoe, Wanneer, Waarom) de Wat. De Hoe, Wie en Waar wordt op sommige punten gestuurd: 10 gemeenten, al diens winkels, 10 telers, een minimumaantal kg producten. Wanneer is bekend (van begin tot eind experiment). De Waarom is vaak het lastigste; hier gaat het om het terugdringen van illegale teelt door afscheid te nemen van de illegale toelevering via de achterdeur.
De Hoe wordt nog wat meer uitgelegd in de spelregels, de wet, regeling en besluit rondom het Experiment Gesloten Coffeeshopketen. Er moet een vervangingsmarkt zijn voor de bestaande producten. Om dat te bewerkstelligen zijn er enkele beperkingen opgelegd, maar ook bevestigde vrijheden. Er is geen maximum THC gehalte, dat geldt namelijk landelijk ook niet. Mocht dit wel toegepast worden, komt er vanzelf een ‘waterbedeffect’ – mensen trekken naar andere plaatsen. Internationale hasj is niet toegestaan. Dit is een belangrijke regel, ook al zijn er consumenten die daar flink van balen. Toch is het belangrijk om te meten of er verschillen in consumptieve patronen ontstaan, zowel in consumptie als in aanschaf.
Een belangrijk ander punt raken we hier: metingen en onderzoek. Er is een onderzoeksopzet die vele punten naloopt tijdens dat onderzoek. Een samenwerking van Breuer Intraval, Rand Europe en Trimbos voert dit uit en legt daar verslag van. De GGD is gehoord bij de opzet van het experiment. De wetenschappelijke basis is verklaard onder het uitvoerend ministerie, VWS.
Reactie op stelling 1
Kijk ik naar de ‘constateringen’, kan ik het niet eens zijn met stelling 1. Vanuit verschillende gemeenten krijgen we juist te horen dat er minder straathandel is. Daarentegen is online drugshandel ook buiten het experiment aanwezig; daar verandert het experiment niets aan.
Reactie op stelling 2
Stelling 2, absoluut onjuiste bewering. De productietechnieken, zoals bubblehasj / ice-o-lator, dry sift, static en andere toepassingen waren er al lange tijd. Het typische klassieke hasjsmaakje zoals dat van de Beldiasoort uit het Rifgebergte op traditionele wijze wordt gemaakt met mannelijke en vrouwelijke planten door elkaar staand – dat kan niet zomaar nagemaakt worden in het experiment. Dat de technieken echter toegepast worden, dat staat buiten kijf.
Het is ook geen restafval dat als grondstof wordt gebruikt, maar veelal trim – wat je op diverse manieren kan verwerken. Het standpunt lijkt daarmee gebaseerd op los zand. Het is geen nieuwe drug, het zijn productverschijningen die niet zo breed daarvoor in de markt aanwezig waren, ook omdat er soms een anders geprijsd alternatief beschikbaar was.
Voordeel van het experiment is dat het product wederom goedgekeurd moet zijn qua laboratoriumresultaten alvorens het de markt op gaat.
Reactie op Stelling 3
Nogmaals wil ik benadrukken dat alle telers en coffeeshops in het experiment onder continu toezicht staan, direct en indirect. Qua bedrijfsstructuur via de Bibob analyse, die is enorm grondig (lees: heb je een foute neef die jou onder druk zou kunnen zetten? Dan kan het feest niet doorgaan). Voor telers geldt dat er geen productverpakking de markt op gaat zonder akkoord van de NVWA die deze toetst met de uitvoeringseisen van verpakking en etiket. Evenzo wordt er op (onaangekondigd) regelmatige momenten door de NVWA plantmateriaal of productmateriaal naar een laboratorium verzonden voor analyse. Voldoet iets niet, dan moet product of plantmateriaal vernietigd worden.
Ook de mededingingsautoriteit heeft onlangs telers en coffeeshops gesproken. Prijsafspraken mogen niet – zoals in elke markt, kartelvorming – daar is geen sprake van. Wat sommigen lastig vinden is inkoopbundels (je krijgt voordeel bij inkoop als je soort 1,2 en 3 afneemt) of lokale exclusiviteit (Soort X is alleen verkrijgbaar bij winkel A) die een 1:1 reflectie zijn van een reguliere markt. Ter vergelijking kan ik me nog een zeer treurig conflict herinneren tussen een gemakswinkelketen en een uitbater onder franchise. Boeken verkocht hij nooit, maar moest altijd het assortiment compleet afnemen. Toen hij dat niet meer wilde heeft de keten beslag laten leggen op alles, inclusief pensioenvoorziening en het bedrijf van zijn vrouw – 2 jaar voor pensioensleeftijd – wegens contractbreuk. Assortimentsselectie is een vak op zich en deze samenstellingen of exclusiviteit is niks vreemds. Zie ook de regelmatige discussies die AH en Jumbo hebben met grote partijen zoals bierbrouwers of frisdrankleveranciers.
Reactie op Stelling 4
Aangezien de zaak nog loopt in Hellevoetsluis doe ik daar geen uitspraken over. Maar over het algemeen geldt dat voor binnenteelt er vrijwel geen overlast gemeld is of aangepast na meldingen.
Dat de leefkwaliteit van wijken worden opgeofferd is schromelijk overdreven en niet in lijn met reguliere geurdruk van bijvoorbeeld slachterijen, fokkerijen of andere grootverwerkers. Denk aan de historische chocoladeproductie in Zaandam of recentelijk een heel dorp dat gaat verdwijnen voor industriefunctie.
Reactie op Stelling 5
Track en trace kent uitdagingen, maar werkt. Duidelijk iemand van buiten het experiment die de miljoenen geslaagde registraties van zaadje of kloon tot verkocht eindproduct niet kent.
En zo komen we bij mijn conclusie – hier is ook weer een brij van algemene termen bijeengeraapt tot klachten zonder feitelijke onderbouwing of cijfers. Voor zover mij bekend is er per gemeente tenminste 1 vertegenwoordiger van de lokale coffeeshops. Dat houdt echter niet in dat een coffeeshop niet zelfstandig contact kan zoeken met lokale handhaving. Ook het loket van het experiment is altijd benaderbaar en staat in contact met alle telers en coffeeshops. Zou er dan daadwerkelijk druk worden uitgeoefend, kan dit altijd aangekaart worden.
Samengevat wordt juist toegezien op verbetering van volksgezondheid door aantoonbaar schone producten in plaats van verbod op testen, wordt criminaliteit bestreden door geen stashhouses meer nodig te hebben en een gedegen voorraad in de winkel te mogen houden. Mocht men verder de leefbaarheid willen vergroten – overweeg meer winkels te openen. Dat brengt écht de bezoekersdruk omlaag.
