Op X kwam eerder deze week een opvallende post voorbij van het Europese Hof van Justitie. Het was gisteren, 16 december, precies 15 jaar geleden sinds de uitspraak in de zaak van voormalig coffeeshopondernemer Marc Josemans (Easy Going) tegen de burgemeester van Maastricht over het ingezetenencriterium (i-criterium, ook wel toeristenverbod genoemd). In zijn arrest van 16 december 2010 oordeelde het Hof (PDF) dat het weren van niet-ingezetenen uit Nederlandse coffeeshops in overeenstemming is met het recht van de Europese Unie.
📜 To learn more, click here 👉 https://t.co/phch3gkN1a
— EU Court of Justice (@EUCourtPress) December 16, 2025
De zaak draaide om het door Maastricht ingevoerde ingezetenencriterium, dat coffeeshops verbood om personen zonder woonplaats in Nederland toe te laten. Het Hof stelde vast dat cannabis in alle EU-lidstaten verboden is buiten strikt gecontroleerde medische en wetenschappelijke toepassingen en dat coffeeshophouders zich daarom niet kunnen beroepen op het vrije verkeer voor de verkoop van cannabis.
Doel: bestrijding van drugstoerisme
Volgens het Hof was het i-criterium gerechtvaardigd door het doel om drugstoerisme en de daarmee samenhangende openbare-ordeproblemen tegen te gaan. Maastricht telde destijds veertien coffeeshops die gezamenlijk circa 10.000 bezoekers per dag trokken, goed voor ruim 3,9 miljoen bezoekers per jaar, waarvan ongeveer 70 procent niet in Nederland woonde.
Die toestroom leidde volgens de burgemeester van Maastricht en de Nederlandse regering tot overlast, criminaliteit en illegale drugshandel. Ook België, Duitsland en Frankrijk wezen op grensoverschrijdende problemen, waaronder de illegale export van cannabis.
Reikwijdte van het i-criterium in EU-recht
Het Hof erkende dat coffeeshops naast cannabis ook legale diensten aanbieden, zoals de verkoop van niet-alcoholische dranken en voedsel. Dat valt onder de vrijheid van dienstverlening. Toch achtte het Hof de beperking gerechtvaardigd, omdat eerdere, minder ingrijpende maatregelen onvoldoende effectief waren gebleken.
Daarnaast oordeelde het Hof dat toelating van niet-ingezetenen zonder verkoop van cannabis moeilijk handhaafbaar zou zijn en illegale doorverkoop in de hand kon werken. Niet-ingezetenen konden volgens het Hof bovendien terecht in honderden andere horecagelegenheden in Maastricht.
‘Gelegaliseerde discriminatie sinds 2010’
In een post op X noemt Derrick Bergman, voorzitter van stichting Verbond voor Opheffing van het Cannabisverbod, de uitspraak ‘gelegaliseerde discriminatie sinds 2010’ en ‘een van de meest kwalijke uitspraken van het Hof’.
Cijfertjes over het i-criterium
Uit de meest recente coffeeshopmonitor blijkt het volgende:
- In 23 van de 103 gemeenten (22%) is het I-criterium niet opgenomen in het gemeentelijk beleid. In deze gemeenten wordt dan ook geen actief toezicht gehouden op dit criterium. Bij de vorige meting betrof dit nog 16 gemeenten (16%).
- In 53 gemeenten (51%) is het I-criterium wel opgenomen in het beleid, maar wordt er in de praktijk geen actieve controle uitgevoerd. Dit percentage is gelijk ten opzichte van de vorige meting, toen het om 52 gemeenten (51%) ging. De situatie in deze gemeenten komt overeen met die in gemeenten waar het criterium niet in het beleid is opgenomen.
- In 25 gemeenten (24%) wordt het I-criterium met lage prioriteit gehandhaafd. Dit is een daling ten opzichte van de vorige meting, toen dit nog in 30 gemeenten (29%) het geval was. Uit nadere analyse blijkt dat deze gemeenten doorgaans geen actief toezicht houden, vooral vanwege het ontbreken van (problematisch) drugstoerisme. Handhaving vindt meestal pas plaats bij signalen van overlast. Hoewel het I-criterium formeel is opgenomen in het handhavingsarrangement, worden sancties in de praktijk zelden opgelegd. De afspraken over handhaving worden doorgaans binnen de lokale driehoek gemaakt.
- Slechts 2 gemeenten (2%) controleren met hoge prioriteit op het I-criterium. Dit is een afname ten opzichte van de vorige meting, toen het nog om 4 gemeenten (4%) ging. In deze gemeenten wordt het landelijke beleid strikt gevolgd: niet-ingezetenen van Nederland hebben geen toegang tot coffeeshops en mogen geen cannabis kopen. Hierop wordt actief toezicht gehouden
Waar is het i-criterium nog geldig?
De gemeenten waar het i-criterium wordt gehandhaafd zijn Maastricht, Sittard-Geleen en Heerlen in Limburg, Breda in Noord-Brabant, Dordrecht in Zuid-Holland en Terneuzen in Zeeland.
In Goes, Den Bosch en Lelystad is het sinds 2024 juist weer toegestaan als toerist om de coffeeshops te bezoeken. In Vlissingen is het sinds 2023 weer toegestaan.
Dat terwijl de PvdA Amsterdam in het verkiezingsprogramma heeft opgenomen het i-criterium te willen gaan invoeren voor coffeeshops in de binnenstad.
