Geen coffeeshop betekent niet: geen cannabis. Toch voeren veel Nederlandse gemeenten nog altijd een nulbeleid. Eind 2024 gold dat voor 233 van de 342 gemeenten. Ik begrijp de gedachte daarachter best. Als je geen coffeeshop toestaat, voorkom je mogelijk overlast, aanzuigende werking en normalisering. Op papier klinkt dat logisch. Alleen verdwijnt de vraag naar cannabis daar natuurlijk niet mee.
De vraag naar cannabis is en blijft er
Mensen gebruiken cannabis. Ook in gemeenten waar geen coffeeshop zit. De één rijdt daarvoor naar een coffeeshop in een buurgemeente. De ander bestelt bij een bezorgdienst, via Telegram of Snapchat, of heeft gewoon een 06-nummer in zijn telefoon.
En juist daar zit volgens mij een probleem waar we het veel te weinig over hebben.
Een van de oorspronkelijke uitgangspunten van het Nederlandse coffeeshopbeleid was de scheiding tussen de soft- en harddrugsmarkt. Wie cannabis in een coffeeshop koopt, komt daar voor cannabis of hasj. Harddrugs mogen er niet worden verkocht. Punt.
Bij de illegale handel bestaat die scheiding helemaal niet.
Geen scheiding der markt bij dealers
Dezelfde dealer die cannabis verkoopt, kan net zo makkelijk cocaïne, xtc, ketamine of speed in zijn assortiment hebben. Misschien vraagt een klant daar helemaal niet om. Maar hij komt er wel mee in aanraking. En dat is nu precies wat we met het Nederlandse gedoogbeleid ooit probeerden te voorkomen.
Dat vind ik een vreemde tegenstelling.
We zijn als samenleving terecht kritisch op coffeeshops. We stellen eisen aan leeftijd, openingstijden, handelsvoorraad, reclame, overlast en de maximale hoeveelheid die iemand mag kopen. Gemeenten kunnen daar bovenop nog allerlei voorwaarden stellen. Er is toezicht, er zijn controles en als een coffeeshop zich niet aan de regels houdt, kan een burgemeester ingrijpen.
Maar in een gemeente zonder coffeeshop wordt een deel van diezelfde cannabis verkocht vanuit auto’s, woningen, via bezorgdiensten en sociale media. Zonder leeftijdscontrole. Zonder toezicht. Zonder zicht op wat er nog meer wordt aangeboden.
En niemand weet precies wat er in dat zakje zit.
Wat zit er in het zakje?
Dat laatste wordt naar mijn mening steeds belangrijker. Cannabis is allang niet meer één product. Er zijn enorme verschillen in sterkte, samenstelling en kwaliteit. Er kunnen vervuilingen in zitten en consumenten hebben vaak geen idee wat ze precies kopen.
In een gereguleerde omgeving kun je daar iets mee. Je kunt producten laten testen, consumenten informeren, medewerkers opleiden en producten uit de verkoop halen als er twijfel bestaat over de kwaliteit. Je kunt regels stellen aan de manier waarop wordt verkocht en je kunt aanspreekbaar zijn als er iets niet goed gaat.
Van een dealer op Telegram kun je dat allemaal niet vragen.
Middelburg als voorbeeld
Neem Middelburg. De gemeente heeft geen coffeeshop en voert bewust een nulbeleid. In het eigen coffeeshopbeleid wordt zelfs als argument genoemd dat er in omliggende gemeenten voldoende aanbod is.
Dat klinkt praktisch: wie cannabis wil kopen, rijdt maar naar een andere gemeente.
Maar niet iedereen doet dat.
Een deel van de consumenten zal inderdaad naar een coffeeshop elders gaan. Een ander deel kiest voor gemak en koopt lokaal. En waar legale verkoop ontbreekt, ontstaat vanzelf ruimte voor illegale verkoop. Niet omdat een gemeente dat wil, maar omdat er simpelweg vraag is. Dat is uiteindelijk gewoon hoe een markt werkt.
Ook in gemeenten zonder coffeeshop wordt cannabis aangeschaft en geconsumeerd
Daarom vind ik dat gemeenten met een nulbeleid zichzelf af en toe een ongemakkelijke vraag zouden moeten stellen: wat gebeurt er eigenlijk met de cannabisconsument binnen onze gemeente?
Niet alleen: hebben wij een coffeeshop? Maar: waar koopt iemand van 19 of 25 jaar uit onze gemeente op vrijdagavond zijn cannabis?
Bij een gecontroleerd verkooppunt waar zijn leeftijd wordt gecontroleerd, waar geen harddrugs naast de cannabis liggen en waar toezicht mogelijk is?
Of bij iemand die een halfuur later ook cocaïne kan komen bezorgen? Voor mij zit daar de discussie.
Ik beweer absoluut niet dat een coffeeshop ieder drugsprobleem oplost. Natuurlijk niet. Een coffeeshop kan overlast veroorzaken als hij slecht wordt geëxploiteerd. Er kunnen problemen ontstaan rond verkeer, locatie en openbare orde. En ook cannabisgebruik kent risico’s. Daar moeten we niet omheen draaien.
Eisen, afspraken, controles en handhaven
Maar dat zijn juist argumenten om goed na te denken over hoe je cannabisverkoop organiseert. Niet om te doen alsof die verkoop er niet is.
Een gemeente kan bij een coffeeshop eisen stellen aan locatie, openingstijden, toezicht, beveiliging, preventie, voorlichting en bedrijfsvoering. Je kunt afspraken maken. Je kunt controleren. Je kunt handhaven.
Bij de illegale markt kun je niets van dat alles en misschien is dat wel het vreemde aan het nulbeleid: het voelt streng, maar in de praktijk geef je juist een deel van de controle uit handen.
Geen coffeeshop hebben is daarom niet automatisch hetzelfde als streng drugsbeleid voeren.
Soms betekent het vooral dat je de markt niet ziet. En een markt die je niet ziet, is er nog steeds!
Wat zegt de industrie?
Nog geen reacties. Wees de eerste die reageert via cannabispr.nl.
