De toegang tot medicinale cannabis in Nederland blijft problematisch, zo blijkt uit onderzoek van het Trimbos-instituut onder ruim duizend gebruikers. Ongeveer een half miljoen mensen in Nederland gebruikt cannabis om lichamelijke en psychische klachten te verlichten. Toch krijgt slechts zo’n 7.000 patiënten cannabis op doktersrecept. De overige gebruikers (93,4%) halen hun cannabis zonder recept in coffeeshops of kweken het zelf.
Het is voor het eerst dat een onderzoek inzicht geeft in deze groep patiënten en de drempels die zij ervaren. Het onderzoek werd gefinancierd door Bedrocan en voldoet aan de Code ter Voorkoming van Oneigenlijke Beïnvloeding door Belangenverstrengeling schrijft het Trimbos en is gepubliceerd als twee wetenschappelijke artikelen:
- Drempels bij het verkrijgen van medicinale cannabis in Nederland: https://doi.org/10.1186/s12954-025-01369-8
- Kenmerken van mensen die niet-voorgeschreven cannabis voor medicinale doeleinden gebruiken: https://doi.org/10.1186/s42238-025-00355-y
Chronische pijn en slaapproblemen meest voorkomend
Deelnemers aan het onderzoek gebruiken niet-voorgeschreven cannabis voor een breed scala aan aandoeningen. Chronische pijn en slaapproblemen komen het meest voor. Driekwart van de deelnemers gebruikt cannabis voor meerdere aandoeningen tegelijk.
Volgens de deelnemers vermindert cannabis hun klachten aanzienlijk en draagt het bij aan een betere kwaliteit van leven. Toch brengt het gebruik van wiet aangeschaft in de coffeeshops risico’s met zich mee. Veel gebruikers hebben geen duidelijk inzicht in de THC- of CBD-gehaltes van hun product, alleen binnen het wietexperiment is dit mogelijk in de tien deelnemende gemeenten.
Patiënten met een verzwakt immuunsysteem zijn daarnaast extra kwetsbaar voor bacteriën, schimmels en gisten. Iets dat in medicinale cannabis uit de apotheek niet aangetroffen zou moeten worden vanwege de toepassing van gammastraling.
Bovendien wordt cannabis in Nederland meestal samen met tabak gerookt, wat schadelijker is dan verdampen of cannabisolie.
Kosten en kennis vormen belangrijkste obstakels
Het onderzoek identificeert meerdere drempels voor toegang tot voorgeschreven cannabis. Sinds 2018 wordt medicinale cannabis niet langer vergoed door de zorgverzekering. Voor patiënten met chronische aandoeningen die vaak niet of minder kunnen werken, is dit onbetaalbaar.
Daarnaast is er een gebrek aan kennis. “Medicinale cannabis is niet een standaard onderdeel van de medische opleiding en er zijn weinig mogelijkheden voor bijscholing”, aldus projectleider Lisa Strada. Ook het beperkte aanbod (slechts vijf soorten op dit moment) en stigmatisering spelen een rol. Patiënten durven hun arts vaak niet naar cannabis te vragen uit angst voor stigmatisering.
De meeste patiënten willen liever via de officiële zorg cannabis gebruiken, vanwege gegarandeerde kwaliteit en duidelijkheid over de inhoud. Beleidsaanpassingen zijn volgens het Trimbos-instituut nodig om de toegankelijkheid te verbeteren en het gebruik van ongereguleerde cannabis terug te dringen.
Reactie Derrick Bergman en analyse Jef Martens
Het nieuws dat een half miljoen Nederlanders cannabis gebruikt voor medicinale redenen, kwam eerder al naar buiten in december via de Nationale Drug Monitor.
Derrick Bergman van stichting Verbond voor Opheffing van het Cannabisverbod reageerde destijds via Twitter op het nieuws kort en bondig: “Het failliet van het Nederlandse medicinale cannabisbeleid”.
In een analyse door Jef Martens uit 2021 over hoe Duitsland om gaat met medicinale cannabis in vergelijking met Nederland concludeerde hij toen al dat Nederland mijlenver achterloopt. Ondanks dat Nederland toch echt veel eerder medicinale cannabis legaliseerde. Duitsland legaliseerde namelijk pas in 2017, terwijl medicinale wiet al in 2003 in Nederland werd gelegaliseerd.
Hij sloot zijn analyse af met: “Daar waar Nederland streeft naar een inclusieve samenleving, moet een consument of patiënt die zich bedient met cannabis flink wat schroom overwinnen. Daarnaast zijn er voldoende medische specialisten die ongefundeerd afkeurend reageren wanneer een patiënt verzoekt om behandeling met cannabis. De dialoog moet makkelijker kunnen plaatsvinden, zonder schroom of vooroordelen.”
Nieuw beleid is in de maak
Het is niet toevallig dat nu het onderzoek wordt gepubliceerd. De invoering van belangrijke beleidswijzigingen voor medicinale cannabis zouden namelijk op 1 januari 2025 komen, maar werden vorig jaar met een jaar uitgesteld naar 1 januari 2026. De vertraging was volgens het ministerie destijds te wijten aan de complexiteit van het beleid en een tekort aan inspecteurs.
Een aanstaande wijziging van de Opiumwet zou de wettelijke rol van het BMC verkleinen, met name het alleenrecht om cannabis te importeren, exporteren, verkopen en af te leveren. Deze beleidswijzigingen, die in stappen worden doorgevoerd, hebben als doel om de rol van het Bureau Medicinale Cannabis (BMC) te herzien en meer ruimte te creëren voor andere partijen binnen de keten van medicinale cannabis. Bedrocan zal dus niet meer de enige leverancier zijn van medicinale cannabis, iets waar we recentelijk een artikel over hadden. Het BMC zal wel zijn administratieve en controlerende rol behouden.
